2025 in vogelvlucht: dit lazen jullie het meest

1) Hoe kun je een vallei transformeren tot een samenleving waarin de economie het landschap herstelt?

Aan de voet van de oostelijke Pyreneeën gebeurt iets bijzonders. Achtenzestig gemeenschappen werken er samen om 100.000 hectare land te herstellen. Hun doel: het bouwen van een regeneratieve samenleving waarin al het leven kan floreren en de rivier de Muga weer voluit kan stromen.

Dit jaar reisden we naar de regio om te luisteren, te observeren en het verhaal vast te leggen in onze allereerste We Are The ReGeneration-documentaire. En die vond duidelijk weerklank. 

Bekijk – net als vele anderen – de documentaire (die nu ook op Waterbear en Core te zien is) en lees ons interview met initiator Stef van Dongen.

2) Kees Klomp: “Uiteindelijk zal de onderstroom sterk genoeg worden om de bovenstroom te vervangen”

“We moeten de samenleving herinrichten op basis van de universele ecologische principes die al bijna vier miljard jaar bestaan”, stelt activist, onderzoeker en auteur Kees Klomp in zijn nieuwste boek Ecoliberalisme. “In de kern zijn wij mensen namelijk geen consumenten, maar aardebewoners – onderdeel van een species society. Dat is de enige ecologisch houdbare manier om naar onszelf te kijken.”

“Wie die realiteit serieus neemt, moet de economie herzien vanuit dat fundament. Dat betekent een economisch systeem waarin ecologie centraal staat, en een politiek systeem gestoeld op een ecoliberale grondwet waarin alle levensvormen gelijkwaardig zijn – zonder ingeperkt te worden door een mensheid die zich momenteel als een plaag gedraagt.”

In dit veelbesproken interview vertelt Kees hoe zo’n omslag mogelijk wordt.

3) Met gifvrije en inheemse tuinplanten help je de biodiversiteit. Hier lees je hoe

Acht van de tien planten die afkomstig zijn van tuincentra, bloemisten en bouwmarkten zitten vol schadelijke pesticiden. Het goede nieuws: er zijn volop plekken waar je gifvrije planten kunt kopen die bijdragen aan het herstel van wilde bijen, vlinders en andere insecten. Denk aan biowinkels, biologische of ecologische kwekerijen en een aantal webshops zoals Sprinklr.

Om het makkelijker te maken, verzamelden we in dit artikel een uitgebreide lijst met gifvrije verkooppunten. En daar gingen jullie massaal mee aan de slag. 

Duik ook in dit veelgelezen verhaal.

4) Meer leven in je tuin: Zo start je een mini-voedselbos

Wie nog nooit een mini-voedselbos heeft aangelegd, vraagt zich al snel af: kan ik op een paar vierkante meter echt een verschil maken voor de biodiversiteit? Het antwoord is: ja. Sterker nog, binnen een paar maanden zul je versteld staan van het leven dat zijn intrek heeft genomen.

Zo kun je in het kleine ecosysteem talloze bodemdieren verwachten, maar komen er ook een heleboel vogels – waaronder roodborstjes, koolmezen en zanglijsters – op af. Bestuivers vinden hun weg naar de bloeiende bomen, struiken en kruiden, terwijl lieveheersbeestjes helpen om het ecosysteem in balans te houden door bladluizen te bestrijden. En zelfs kleine amfibieën, zoals bruine kikkers, en kleine zoogdieren als konijnen en egels voelen zich er verrassend snel thuis. 

Hier lees je stap voor stap hoe je zelf een mini-voedselbos aanlegt. 

5) Slapen bij de boer: Op deze plekken kun je regeneratief overnachten

Wie komend jaar slapend wil bijdragen aan het herstel van de wereld heeft geluk. Van voedselbossen op regeneratieve boerderijen: op steeds meer plekken kun je tegenwoordig regeneratief overnachten. Daarom maakten we een overzicht van onze favoriete locaties.

Wat dacht je bijvoorbeeld van een nacht in een historische theekoepel op Lenteland-boerderij ‘t Gagel, wakker worden midden in de pluktuin van Erve Kiekebos of aan het water uitrusten op de natuurcamping van regeneratieve kwekerij Koperwiek? 

In dit artikel lees je waar je komende vakantie terechtkunt.

6) Nora Bateson: “Honderd bomen van dezelfde soort maken nog geen bos”

“Statische data loslaten op een levende wereld is gevaarlijk – zeker als het gaat om het behoud van onze planeet”, zegt Nora Bateson. Met haar werk rond ‘warme data’ wijst ze op de risico’s van een te simplistische blik in onderwijs, gezondheidszorg en voedselsystemen.

“Neem biodiversiteitsverlies. We tellen hoeveel insecten, vissen of schimmels verdwijnen en formuleren dan de ‘oplossing’: de aantallen weer laten stijgen. Maar zo werkt ecologie niet. Honderd bomen van dezelfde soort vormen nog geen bos. Wat ontbreekt, is de veelstemmigheid van soorten. Alles hangt af van context, en alles verandert altijd.”

“Regeneratie helpt ons om ons tot die continu veranderende werkelijkheid te verhouden. Het betekent integer handelen, juist wanneer er geen regelboek bestaat.”

Laat je inspireren door ons hele interview met Nora Bateson.

7) Arita Baaijens: “Als ik twijfel heb kunnen zaaien over hoe de wereld in elkaar zit, ben ik tevreden”

Een jaar lang ging schrijver en ontdekkingsreiziger Arita Baaijens in gesprek met de Noordzee, en met mensen die haar goed kennen – ecologen, vissers, bestuurders, kunstenaars, wetenschappers. “Wat me opviel, was dat al die mensen écht van de zee houden. Maar zodra het gesprek professioneel werd, ging het alleen nog over data, beleid, grafieken en klonk er in hun woorden niets meer door van de poëzie van de zee.”

“Als je in afstandelijke taal denkt, neem je ook afstandelijke beslissingen. Wat bij ons ontbreekt zijn taalregels en werkwoorden die laten zien dat niet alleen de mens handelt, maar ook de bodem, een boom of de zee. In inheemse talen heeft natuur wel zeggingskracht en handelingsvermogen. In het Riffijns bestaat bijvoorbeeld een woord dat wij zouden vertalen als ‘verzeeën’: de visser wordt de zee, en andersom. Zulke woorden kennen wij nog niet.”

Duik in het hele interview met Arita Baaijens. 

8) Marco van Es: “Als we ons immuunsysteem willen trainen, moeten we weer contact maken met de bodem”

“In één theelepel gezonde bodem kunnen wel 50.000 verschillende soorten bacteriën aanwezig zijn. Ons immuunsysteem, dat voor 80 procent huist in onze darmen, heeft baat bij méér verschillende micro-organismen”, legt Marco van Es uit. “Doorgeslagen hygiëne en de intensivering van de landbouw zorgen ervoor dat we te weinig in contact komen met alle micro-organismen. Met als gevolg een aanwas aan mensen met auto-immuunziekten en andere aandoeningen zoals depressie, autisme en de ziekte van Parkinson.” 

Met zijn stichting Bac2Nature wil Marco de kennis over de relatie tussen microben uit de biodiversiteit en menselijke gezondheid beschikbaar maken én onderzoek aanjagen waar de kennis nog onvoldoende is. “Jonge kinderen die veel in contact komen met de bodem, hebben bijvoorbeeld een kleinere kans op astma en allergieën. En biologische appels bevatten een grotere diversiteit aan bacteriën dan conventioneel geteelde appels. Ik weet zeker dat deze inzichten bijdragen aan een gezondere wereld.”

Laat je inspireren door het hele verhaal van Marco van Es.

9) Ruben Hein: “Veel mensen kijken om zich heen en denken: daar is de mens, en daar is de natuur” 

“We hadden genoeg van het gepraat en wilden aan de slag”, vertelt muzikant Ruben Hein. Samen met ecoloog Ruurd Jelle van der Leij startte hij eind 2022 Aanpoten. Sindsdien plantte het duo 21.000 struiken op 85 verschillende locaties in Nederland. 

Een struik trekt gemiddeld honderd soorten aan — bijen, vogels, vlinders, bodemleven, kleine zoogdieren. “Dus als je een haag plant van honderd meter met tien verschillende struiksoorten, dan komen daar met een beetje geluk duizenden organismen op af. Dat is het mooie: als je de natuur een klein duwtje geeft, pakt het een heleboel zelf op.”

Lees het hele interview met Ruben Hein en Ruurd Jelle van der Leij.

Ook deze verhalen zijn het lezen meer dan waard: 

• “Er zijn zoveel manieren om te leven, om problemen op te lossen – schimmels herinneren ons daaraan”, zegt Merlin Sheldrake in dit bijzondere interview. 
• In de uitgestrekte boreale bossen van Scandinavië leeft de laatste inheemse cultuur van Europa: de Sámi. Lilian Bosch zet zich in om deze landschappen én hun oorspronkelijke hoeders te beschermen. 
• Samen met zijn vrouw Lonneke Westhoff maakt Bob Hendrikx levende doodskisten van mycelium. Om de bodem zo niet te vervuilen, maar te verrijken.
• Over de bodem gesproken – een gezonde bodem is de basis van ons bestaan. In deze longread speelt ze de hoofdrol. 
• De natuurlijke wereld is één brok intelligentie, weet ecoloog en bioloog Leen Gorissen. Daarom pleit ze voor een economie met Natural Intelligence als basis. 
• Samen met Anne van de Peppel leidt Zuzanna Zielínska trajecten waarin voedsel als medicijn wordt ingezet voor mensen met diabetes type 2. De resultaten zijn verbluffend. 
• Op Lenteland-boerderij ‘t Gagel creëren vier jonge ondernemers op 45 hectare een oase van leven. “Radicale diversiteit is ons ding.” 
• In zijn promotieonderzoek bevraagt Hans Stegeman de diepere structuren achter de groeidwang van ons economisch systeem. “Ik ben milder en genuanceerder geworden, zelfs richting de mainstream economie.”
• Toen Jobien Wind de ziekte van Parkinson kreeg, vielen alle puzzelstukjes in elkaar. Sindsdien zet ze zich in voor een wereld zonder pesticiden.
• Een groot deel van de problemen wordt veroorzaakt doordat we te weinig in symbiose leven met de natuur, weet NRC-journalist Wouter van Noort. En dus vertelt hij hoe het anders kan. 
• Met haar muzikale verhalen verbindt Nynke Laverman ons met de wijsheid van inheemse culturen. Ze vertelt over haar nieuwe album OAK. 
• Laat je inspireren door het bijzondere verhaal van regeneratief ondernemer Mo Qaem, dat honderd jaar geleden in Iran begon. 
• Aan de oever van de Dommel laten Lianne van Genugten en Joep Brekelmans zien hoe regeneratie en gastronomie samen kunnen komen.
• Regeneratief boer en ondernemer Andres Jara maakt ‘favamole’ van favabonen en laat zien hoe ecologie en economie hand in hand kunnen gaan. 
• Antropoloog Jitske Kramer weet dat we in ‘tricky tijden’ leven en hoe we daarmee om kunnen gaan.
• Niet langer bang zijn voor de toekomst, maar er halsreikend naar uitkijken? Na het lezen van dit interview met Rob Hopkins lukt het ook jou. 

Zin in nog meer verhalen en internationale content waardoor wij ons laten inspireren? Schrijf je in voor onze maandelijkse nieuwsbrief en volg ons op LinkedIn en Instagram.