Nadina Galle: “Natuur vormt de levende basis die het functioneren van de stad mogelijk maakt”

Waar komt je liefde voor de natuur vandaan?

“Ik ben opgegroeid in Canada, waar buiten zijn geen activiteit is, maar een vanzelfsprekendheid. We woonden aan de rand van een groot bos, waar ik urenlang speelde met vrienden en mijn zusje — weer of geen weer. In de zomervakanties nam mijn vader ons mee op kanotochten: waar het water ophield, droegen we de kano naar het volgende meer. Dat ruige landschap — wolven, elanden, beren zien als kind — nestelt zich in je geheugen.

De keuze om er mijn werk van te maken kwam later. Ik liep dagelijks twee kilometer naar school, eerst door bos en langs landbouwgrond, maar binnen enkele jaren was alles gekapt. Er verrees een suburb met grijze huizen en namen als ‘Forest Hills’ en ‘Flower Meadow’, terwijl het bos en de wilde bloemen juist verdwenen waren. Die ironie trof me. 

Tijdens wandelingen vroeg mijn vader: hoe zou jij dit anders ontwerpen? Daar begon mijn interesse in stadsplanning.”

Je bent ecologisch engineer. Wat houdt dat precies in?

“Ecological engineering is de wetenschap van het ontwerpen van omgevingen voor menselijke én niet-menselijke soorten. Het gaat om het inrichten van onze leefomgeving volgens natuurlijke principes, met ruimte voor ecologische processen. Dus: in plaats van een klassieke waterzuiveringsinstallatie werk je met wetlands. En in plaats van airconditioners zet je bomen in voor verkoeling.

Het vormt de wetenschappelijke basis onder wat we nu vaak ‘nature-based solutions’ noemen. Dat was ook het vakgebied van mijn promotieonderzoek. Daarbinnen ben ik me gaan verdiepen in de vraag hoe technologie zulke stedelijke ecosystemen kan ondersteunen en versterken.”

Die combinatie van ecologie en technologie roept bij veel mensen weerstand op.

“Veel ecologen zeggen inderdaad: ‘Ik wil daar niets mee te maken hebben – natuur en technologie horen niet eens in dezelfde zin.’ Diezelfde terughoudendheid zie je bij boomverzorgers en andere vakmensen die dagelijks ecosystemen aanleggen en onderhouden. Die weerstand is geen technofobie, maar verantwoordelijkheid: wie werkt met levende systemen, weet hoe complex, contextafhankelijk en kwetsbaar ze zijn.

Natuur is geen infrastructuurlaag – zoals straatverlichting of openbaar vervoer – die je op dezelfde manier kunt optimaliseren of opschalen. Ze vormt de levende basis die het functioneren van de stad mogelijk maakt.

Precies vanuit dat besef kan technologie waardevol worden. Niet als vervanging van natuur, maar als middel om haar beter te begrijpen, te monitoren en te versterken – zeker in de stedelijke context, waar de druk groot is en de ruimte beperkt.”

Kun je een voorbeeld geven?

“Denk aan sensoren die laten zien welke jonge bomen risico lopen tijdens droogte of hittekaarten die zichtbaar maken waar extra vergroening direct gezondheidswinst kan opleveren.

Ook burgerwetenschap-apps hebben veel potentie: ze brengen biodiversiteit in kaart op schaal en geven stedelingen beter inzicht in wat er om hen heen leeft en groeit – informatie die vroeger simpelweg ontbrak. Nieuwe AI-camera’s kunnen bijvoorbeeld insecten monitoren en veranderingen in biodiversiteit signaleren, waardoor steden eerder kunnen ingrijpen en hun beleid beter kunnen onderbouwen. Digitale tools kunnen bovendien de toekomstige waarde van bomen modelleren, zoals hoeveel koeling, waterberging of gezondheidswinst een boom over twintig, veertig of zelfs zestig jaar zal leveren. En met 3D-mapping technologieën zoals LiDAR kunnen we in een paar dagen een volledig stadsbos in kaart brengen, waar dat anders jaren kost.

Veel steden hebben niet eens een overzicht van waar elke boom staat, welke soort het is, wat de conditie en leeftijd zijn. Die basisinformatie zouden we voor kabels, bruggen of trams nooit accepteren als ontbrekend — maar bij bomen doen we dat wel. Omdat we natuur op de meeste plekken nog altijd niet als cruciale infrastructuur beschouwen…”

Terwijl stadsnatuur enorm veel voordelen heeft, ook voor onze eigen gezondheid. 

“Daar wordt inderdaad steeds meer onderzoek naar gedaan. Een van de meest bekende studies, van Colorado State University, laat zien dat een toename van groen in de directe leefomgeving samenhangt met een langere levensduur. De onderzoekers keken naar de nabijheid van natuur, los van factoren als sociaaleconomische status en opleidingsniveau. Ze gebruikten daarvoor de zogeheten NDVI: een maat voor de hoeveelheid groen binnen 500 meter van iemands woning. Bij elke stijging van 0,1 punt op die index daalt het risico op vroegtijdige sterfte met ongeveer 4 procent.

Aanvullende studies van onder andere Geoffrey Donovan laten zien dat veranderingen in de hoeveelheid bomen ook samenhangen met veranderingen in gezondheid. Grootschalige boomsterfte in verband met de Essenprachtkever in de Verenigde Staten ging bijvoorbeeld gepaard met stijgingen in hart- en longgerelateerde sterfte. Tegelijk laat onderzoek naar stedelijke boomaanplant, onder meer in Portland, zien dat nieuwe bomen samenhangen met verbeterde gezondheidsuitkomsten, zoals hoger geboortegewicht en minder vroeggeboorte.” 

Hoe komt dit eigenlijk?

“Tja…..dat is de grote vraag. Het mechanisme achter waarom groen zo sterk samenhangt met gezondheid is nog volop onderwerp van wetenschappelijke discussie. We weten vrij zeker dát er een effect is, maar hoe dat precies werkt, blijkt complex.

Er zijn een paar plausibele verklaringen. Een belangrijke is dat groen de blootstelling aan fijnstof en luchtvervuiling kan verminderen, wat direct samenhangt met hart- en vaatziekten en luchtwegproblemen. Daarnaast speelt stressreductie waarschijnlijk een rol: mensen rapporteren lagere stressniveaus in groene omgevingen, wat invloed heeft op allerlei fysiologische processen.

Maar het gaat verder dan dat. In groenere buurten bewegen mensen meer, zijn ze vaker buiten en herstellen ze mentaal sneller. Er zijn ook aanwijzingen dat contact met biodiversiteit, bijvoorbeeld via bodem, planten en micro-organismen, het immuunsysteem kan ondersteunen.

En dan is er nog een fascinerend onderzoeksveld rond stoffen die bomen en planten uitstoten, zoals fytonciden: vluchtige verbindingen die mogelijk effect hebben op ons immuunsysteem, bijvoorbeeld via natuurlijke killercellen (die kanker bestrijden!). Dat onderzoek is nog in ontwikkeling, maar het onderstreept een belangrijk punt: groen werkt waarschijnlijk via meerdere mechanismen tegelijk, niet via één enkele verklaring.”

Bij kinderen beïnvloedt het hun schoolprestaties ook positief.

“Ja, dat is opmerkelijk. Studies in onder meer België laten zien dat kinderen die opgroeien in een groenere leefomgeving gemiddeld hoger scoren op cognitieve tests – verschillen die in sommige analyses rond de twee IQ-punten liggen. Dat klinkt bescheiden, maar zulke verschuivingen kunnen wel degelijk doorwerken in schooladviezen en onderwijskansen.

Je ziet vergelijkbare effecten in concentratie en leerprestaties. Als je kinderen een kwartier laat spelen in een bosrijke omgeving — of zelfs alleen naar groen laat kijken — en daarna een toets laat maken, dan presteren ze beter dan zonder dat groene moment.

Wat laat dit volgens jou zien?

“Dat wij mensen uit de natuur komen. Ons DNA komt daar vandaan – wij zíj́n natuur. Dus is het ook niet zo gek dat we beter functioneren – fysiek, mentaal, emotioneel, cognitief – als we in verbinding staan met die natuur.”

We maken die positieve effecten steeds beter meetbaar — en drukken ze soms zelfs uit in geld. Is dat eigenlijk wel wenselijk?

“In principe ben ik geen voorstander van het hangen van een prijskaartje aan natuur. Natuur verdient bescherming omdat het natuur is, punt. Maar in een stedelijke context ligt dit ingewikkelder. Daar heb je te maken met hoge grondprijzen, veel belanghebbenden en een hardnekkig gebrek aan erkenning van natuur als essentiële basisvoorziening. Daar kunnen harde cijfers – en ja, ook geldtaal – helpen.

Als je de waarde van een boom kunt uitdrukken in euro’s en kunt laten zien: deze boom hangt samen met minder medicijngebruik, minder criminaliteit en betere schoolresultaten, dan sta je sterker in discussies. Gezondheid, mensenlevens, productiviteit — dat zijn zaken die ons huidige economische systeem wél waardeert.”

Hoe ontwerpen we steden vanuit het idee dat wij zelf natuur zijn?

“Als je echt vertrekt vanuit het idee dat wij mensen natuur zijn, dan zou die natuur ook in alle facetten van ons leven centraal moeten staan. Dus in nieuwbouwprojecten, maar ook in bestaande stadsbuurten, zou je zoveel mogelijk natuur en vergroening moeten integreren. Dingen als groene daken, het behoud van bestaande bomen en het aanleggen van meer stadsparken worden dan no-brainers.

Daarnaast zou ik graag zien dat ziekenhuizen en scholen natuur inzetten als volwaardige interventie. En dat parken en stadsbossen automatisch de plekken worden waar we samenkomen. Veel bijeenkomsten – zoals oudergroepen en AA-meetings – vinden nu plaats in gymzalen. Kunnen we die niet naar buiten verplaatsen? Hetzelfde geldt voor afspraken, voor je werk of voor school. Onderzoek laat zien dat je tijdens wandelende meetings in een groene omgeving tot betere ideeën en inzichten komt. 

We moeten echt toe naar een andere manier van kijken: natuur als centrale en vanzelfsprekende voorwaarde in alles wat we doen. In plaats van een plek waar we alleen af en toe een rondje hardlopen en daarna weer naar binnen gaan.”

Veel hangt af van politiek beleid. Wat kunnen mensen nu zelf al doen?

“Dit soort veranderingen zijn inderdaad grotendeels afhankelijk van stadsplanners en beleidsmakers. Tegelijkertijd begint de bescherming van stadsnatuur vaak bij burgerinitiatieven. Mensen kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat bomen een monumentale status krijgen. Dat is heel concreet: als je een boom hebt — op openbaar of privéterrein — waar je dagelijks op uitkijkt en je ziet dat die bedreigd wordt, dan kun je actie ondernemen. Je moet aantonen dat de boom culturele of ecologische waarde heeft, en dan wordt hij beschermd, mits de eigenaar van de grond waarop de boom staat toestemming geeft. Dit laatste moet veranderen en ik werk op dit moment aan beleid om dat voor elkaar te krijgen – veel meer mensen hebben immers baat bij een boom dan alleen de grondeigenaar. 

Daarnaast kan iedereen meedoen aan de City Nature Challenge. Vorig jaar vond die plaats in 700 steden wereldwijd. Het is een volledig bottom-up initiatief, waarbij mensen vier dagen lang met elkaar naar buiten kunnen om soorten te identificeren en te fotograferen, en zo samen de stadsbiodiversiteit in kaart brengen. Wat mij betreft zou iedere stad zo’n challenge moeten hebben. 

En gemiddeld brengen we zo’n 90 procent van onze tijd binnen door… Apps als NatureDose worden daarom steeds vaker ingezet door huisartsen, psychologen en psychiaters als onderdeel van hun behandeling. Natuur op recept, dus. Maar zulke apps kun je natuurlijk ook zelf downloaden — om jezelf letterlijk een zetje te geven het groen vaker op te zoeken.”

In welk project bijt je je de komende tijd vast?

“Samen met veertig partners werk ik aan een Europees onderzoeksproject naar de relatie tussen gezondheid en natuur. We weten dát natuur goed is voor onze gezondheid, maar welke vorm van natuur draagt het meeste bij? Is dat dicht bos, tiny forests, grote stadsparken? Daar verdiepen we ons nu in.”

Tot slot: in één kernwoord, waar moeten we naartoe? 

“Als ik alles moet samenbrengen in één kernwoord, dan is dat: hyperlokaal. In plaats van je te verliezen in grote, angstige problemen, kijk naar de vijfhonderd meter rondom je huis. Ons leven speelt zich daar grotendeels af — thuis, je buurt, de school van je kinderen. Daar begint regeneratie.”