Carola Esparza: “Ons verstand is iets prachtigs, maar met alleen ons verstand komen we er niet”

Je groeide op in Santiago, zonder veel verbinding met je inheemse achtergrond. Hoe ontdekte je uiteindelijk je Mapuche-wortels?

“Ik ben geboren en getogen in Santiago, de hoofdstad van Chili, en zat op een Duitse katholieke school. Van mijn inheemse wortels kreeg ik dus weinig mee. Totdat een vriend me aanraadde om een DNA-test te doen. Daaruit bleek dat ik voor 70 procent inheemse voorouders heb. Toen ik dat aan mijn moeder vertelde, zei ze: ‘Nou, daar weet ik helemaal niets van. Misschien hebben ze je in het ziekenhuis wel verwisseld.’

In die tijd was je inheemse afkomst niet iets om trots op te zijn. Er was veel discriminatie en om daaraan te ontkomen, veranderden veel inheemse families hun achternaam.

Zelfs nu spreek ik soms Mapuche die vinden dat ik mezelf geen Mapuche mag noemen. Dan vraag ik: ‘Welk deel van mezelf moet ik uitwissen? Een deel van mij is Spaans en een deel is Mapuche. Van welk deel moet ik afstand doen?’ Want ik kan geen van beide kanten van mezelf ontkennen. Dat is wat de kolonisatie met ons heeft gedaan. Onze afkomsten zijn met elkaar vermengd geraakt.”

De Mapuche-cultuur speelde in je jeugd nauwelijks een rol. Toch voelde je je van jongs af aan sterk verbonden met de natuur.

“Ja, als kind praatte ik voortdurend tegen bomen en zelfs tegen de wezens die in de bodem leefden. Mijn moeder snapte daar niks van. Uiteindelijk besloot ik die kant van mezelf volledig weg te stoppen.

Jaren later ontmoette ik een man die door Zuid-Amerika reisde. Achteraf denk ik dat hij mijn redding is geweest. Hij nodigde me uit om naar New York te komen, waar ik langzaam een nieuw leven opbouwde. Ik leerde zelf naaien en binnen drie jaar had ik mijn eigen modemerk: Carola Esparza. Ik had tien naaimachines en vier mensen in dienst. Samen maakten en verkochten we vijfhonderd kledingstukken per week. Het bedrijf groeide razendsnel en werd een groot succes.

Toch begon ik steeds sterker naar Chili te verlangen. Ik droomde over de bergen, over de Andes. Die hebben zo’n enorme aantrekkingskracht, zo’n bijzondere energie.

Iedereen verklaarde me voor gek dat ik weg wilde, juist toen ik op het punt stond om door te breken. Maar ik voelde me als een hamster in een looprad. Ik rende steeds harder, zonder ergens te komen. We waren alleen maar aan het werk en ik begon me af te vragen: waar doen we het eigenlijk allemaal voor? Dus keerden we terug naar Chili.”

En toen begon je je te verdiepen in inheemse spirituele tradities?

“Precies. In 2000 kwam ik in aanraking met de Red Road, een spirituele traditie van inheemse volkeren uit Noord-Amerika. Mensen uit deze gemeenschappen kwamen naar Chili om hun kennis te delen. Zo leerde ik hoe ik het vuur tijdens zweethutceremonies moest onderhouden. Uiteindelijk werd ik vuurhoedster bij ceremonies voor vrouwen.

Gaandeweg ontdekte ik dat je op heel verschillende manieren naar de wereld kunt kijken. Ik werd reikimaster en verdiepte me in tarot, runen, de kabbala en metafysica. Ik was enorm leergierig en wilde begrijpen wat er schuilgaat achter de werkelijkheid die we met onze zintuigen kunnen waarnemen.

Tegenwoordig geef ik individuele helingssessies en spreek ik op bijeenkomsten en evenementen over onze verbondenheid met de natuur.” 

Hoe zien de Mapuche de relatie tussen mens en natuur?

“In de spirituele traditie van de Mapuche is alles met elkaar verbonden. We zien onszelf niet als losstaand van de natuur, maar als onderdeel van een groter geheel. Bovendien bestaat er veel meer dan we met onze ogen kunnen zien.

Een van de mooiste inzichten kreeg ik toen ik kennismaakte met de traditionele Mapuche-trommel. Dat is een bijzonder instrument, gemaakt van een houten kom waarover een dierenhuid is gespannen. Die huid staat symbool voor de wereld waarin wij leven, de middenwereld. Maar wat bevindt zich daaronder? Dat weten we niet, want de huid onttrekt het aan ons zicht. En ook boven ons bevindt zich een onzichtbare wereld.

Wanneer we op de trommel slaan, weerklinkt het geluid in de houten kom onder de huid. Maar zodra we de trommelstok optillen, beweegt die ook door de onzichtbare wereld erboven.

Zo bewegen wij ons door de middenwereld, over die huid, in de overtuiging dat dit alles is wat er bestaat. Terwijl iedere stap die we zetten in werkelijkheid doorwerkt in de werelden onder én boven ons. Voor mij is dat een prachtige manier om het wereldbeeld van de Mapuche te begrijpen.”

Die verbondenheid klinkt ook door in de profetie van de adelaar en de condor, waar je vaak naar verwijst.

“Ja. Volgens dit verhaal vormden we ooit één volk. Een deel trok naar het noorden, waar mensen zich richtten op technologie, wetenschap en het verstand. Anderen trokken naar het zuiden, waar ze spiritualiteit en een diepe verbondenheid met de natuur ontwikkelden. Volgens de profetie is nu de tijd aangebroken om die twee wegen weer samen te brengen.

Daarom zeggen we ook: ‘We zijn allemaal familie.’ Jij bent mijn broer, jij bent mijn zus. Ooit waren we één grote familie, ook al zijn we uiteindelijk verschillende wegen ingeslagen.

Veel mensen denken dat deze profetie gaat over het samenbrengen van Noord en Zuid. Maar volgens mij gaat de betekenis veel dieper: we moeten ons hoofd en ons hart weer met elkaar verbinden. Het gaat niet alleen om het samenbrengen van mensen uit verschillende delen van de wereld, maar ook om het verenigen van verschillende manieren om de wereld te begrijpen en te ervaren.”

Waarom is het zo belangrijk om ons hoofd en hart weer samen te brengen?

“Ik geloof dat we hier niet voor niets zijn. We zijn op Aarde om het leven te ervaren, ervan te leren, en de wereld mooier achter te laten dan we haar aantroffen. Als we ons hoofd en ons hart met elkaar verbinden, kunnen we bijzondere dingen tot stand brengen. Voor de gemeenschap, de Aarde en alles wat leeft.

Er is niets mis met technologie of wetenschap. Ons verstand is iets prachtigs, maar met alleen ons verstand komen we er niet. Hetzelfde geldt voor spiritualiteit. Als je je uitsluitend richt op bezinning, verlies je het contact met de wereld om je heen. We hebben beide nodig.”

Is dat ook waarom inheemse en westerse culturen zoveel van elkaar kunnen leren?

“Zeker. Ik zie mijn reizen naar het noorden, en die van zoveel andere inheemse mensen uit Zuid-Amerika, als een manier om mensen eraan te herinneren dat ze niet alleen een hoofd hebben, maar ook een hart. Maar andersom leren wij net zoveel.

Neem de fietscultuur hier in Nederland. Het gaat niet alleen om het feit dat iedereen fietst. Jullie hebben hele steden ingericht op fietsers, met fietsenstallingen, fietspaden en regels die het fietsen makkelijk maken. Als ik dat zie, vraag ik me af: hoe kan ik dit soort ideeën meenemen naar Chili om ook daar mensen te inspireren?

Mensen zeggen vaak tegen me: ‘Je brengt ons zoveel.’ Maar die uitwisseling is altijd wederzijds.” 

Je hebt kennisgemaakt met inheemse wijsheidstradities van over de hele wereld. Wat hebben ze met elkaar gemeen?

“Je komt telkens dezelfde waarden tegen: respect voor onze voorouders en de natuur, dankbaarheid, wederkerigheid, nederigheid en dienstbaarheid.

Dat deze wijsheden overal ter wereld terugkomen, kan volgens mij geen toeval zijn. Voor mij is het een bevestiging dat we uiteindelijk allemaal dezelfde oorsprong hebben.”

Is dat ook waarom je zoveel waarde hecht aan gemeenschapszin?

“Ja, ik geloof dat we als mensheid alleen kunnen floreren als we het samen doen. Niemand kan de wereld in zijn eentje veranderen. Maar als we samenkomen, voel je hoeveel kracht er in de gemeenschap schuilt.

Dat zie je ook terug in drie principes die de Inca’s ons duizend jaar geleden hebben nagelaten: Ayni, wat wederkerigheid betekent, Ayllu, wat staat voor gemeenschap, en Minka, wat dienstbaarheid betekent. Voor mij vatten die drie principes een hele levenswijze samen. We maken allemaal deel uit van een gemeenschap en iedereen heeft iets bij te dragen. Dus heb je tijd over? Zet je dan in voor een ander.”

Juist nu de Aarde zo onder druk staat, is wederkerigheid belangrijker dan ooit.

“Precies. Hoeveel nemen we van de Aarde en hoeveel geven we terug? Als we meer nemen dan we geven, raakt de balans verstoord. Dat geldt eigenlijk voor alles in het leven, ook voor mijn werk als genezer.

Als mensen bij me komen voor een sessie en geld is een issue, dan mogen ze ook iets anders meenemen. Een zelfgebakken brood bijvoorbeeld, of bloemen uit hun tuin. Wat ze geven, maakt niet uit. Het gaat erom dat de uitwisseling in balans is. Ik bied mijn hulp aan en krijg daar iets voor terug. Zo kunnen we na afloop allebei zeggen: ‘Het is goed zo.’ We zijn elkaar niets meer verschuldigd.”

Als mensen hun verbondenheid met de natuur willen verdiepen, waar kunnen ze beginnen? 

“Simpelweg door de natuur in te gaan. Dat is de krachtigste manier om die verbinding en verwondering te ervaren.”

Als ik op evenementen spreek, vraag ik mensen bijvoorbeeld: ‘Kunnen wij water maken? Kennen jullie een laboratorium waar ze water produceren?’ We hebben zo’n wonderbaarlijke waterkringloop. Water verdampt, vormt wolken, valt als regen naar beneden, voedt de bodem en verdampt weer. We kunnen raketten bouwen die de ruimte in gaan, maar water kunnen we niet zomaar zelf maken. Hoe kun je dan niet voelen hoe bijzonder, hoe heilig water is? Dit is alles wat we hebben. Niet meer en niet minder.”

Je hebt veel meegemaakt, maar je bent je vertrouwen in het leven nooit verloren. Hoe komt dat? 

“Ik vertrouw erop dat er iets groters is en dat zelfs de moeilijkste ervaringen ons uiteindelijk iets zullen brengen.

Als ik begin te twijfelen, zeg ik tegen mezelf: ‘Shouya shouya’, zoals ze in Marokko zeggen. Stapje voor stapje. Meestal wordt vroeg of laat duidelijk waarom iets is gebeurd. Dan begrijp je waarom je die baan moest verliezen of waarom een relatie moest eindigen. Achteraf besef je dat het uiteindelijk ergens goed voor is geweest.”

Lees ook ons interview met Vandana Shiva, die zich al haar hele leven inzet voor Moeder Aarde.