Cruydt-Hoeck: “Als er in elke tuin drie wilde planten zouden staan, zijn we al een heel eind”

Samenwerken aan meer biodiversiteit, zo luidt de strijdkreet van Cruydt-Hoeck. Wat dat betreft is er sinds de start van de kwekerij in het Friese Nijeberkoop in 1978 weinig veranderd: de missie van oprichters Rob Leopold en Dick van den Burg was toen al het terugbrengen van wilde planten in de leefomgeving. Verder is sinds de voortzetting van Cruydt-Hoeck door Jasper Helmantel en Jojanneke Bijkerk in 2007 zo ongeveer alles onder handen genomen.

“Ten tijde van de overname verkeerde de kwekerij niet in de bloei van haar bestaan”, vertelt Jasper. Na het overlijden van beide oprichters hield Ans, de weduwe van Rob, het bedrijf nog twee jaar min of meer overeind. “Ze had weleens gehoord van e-mail, maar er iets mee doen, was een tweede”, grapt hij. “Ans voelde de kwekerij uit haar vingers glippen, en zocht naarstig naar opvolgers voor het idealistisch initiatief van haar man. En zo kwam Cruydt-Hoeck toen, via het netwerk van noordelijke kwekers, bij ons terecht.”

Jasper en Jojanneke, op dat moment respectievelijk 28 en 30 jaar oud, weten het meteen: dit is de kans waar ze naar op zoek zijn. De eerste maanden combineren ze de opbouw van Cruydt-Hoeck met hun parttime banen. “We zijn maar gewoon de telefoon gaan opnemen bij Cruydt- Hoeck, e-mails gaan beantwoorden, en de website gaan bouwen. Inmiddels zijn we achttien jaar verder en is de kwekerij uitgegroeid tot een groot bedrijf met zo’n 50 medewerkers en 60 hectare zaadproductie.”

Inheemse zaden en planten

Cruydt-Hoeck heeft zich de afgelopen 47 jaar gespecialiseerd in het kweken van inheemse zaden en het samenstellen van bloemenweidemengsels voor verschillende omgevingen – droge, vochtige of natte grond, in de zon, halfschaduw of schaduw – en verschillende toepassingen, zoals in de boomgaard, rondom akkers, op een groen dak, of een braakliggend terrein. En met de overname van wilde plantenkwekerij De Heliant verkopen Jasper en Jojanneke sinds een aantal jaar ook natuurvriendelijk opgekweekte planten in pot in de webshop.

Tuinbouwschool

De twee leerden elkaar dertig jaar geleden kennen op de middelbare tuinbouwschool in Frederiksoord – waar ze verliefd op elkaar werden. Inmiddels zijn de ‘tuinbouwschool sweethearts’, zoals Jasper hen voor de grap noemt, twintig jaar getrouwd. “We vullen elkaar perfect aan. Jojanneke is de bioloog en ecoloog van ons twee, gespecialiseerd in wilde planten. En ik ben meer de tuinier, de kweker, de ondernemer.” Jasper houdt zich met name bezig met de bedrijfsvoering, terwijl Jojanneke een belangrijke rol speelt in het verzekeren van de authenticiteit van de zaden. Hiervoor reist ze regelmatig af naar oorspronkelijke, onverstoorde natuurgebieden, met toestemming en vergunning van terreineigenaren zoals Natuurmonumenten of Staatsbosbeheer, om een handjevol zaden te oogsten. “Op de kwekerij vermeerdert ze die om grotere hoeveelheden op te zetten.” Dit garandeert dat de zaden genetisch authentiek zijn voor het herstel van inheemse flora. “Ook nu is ze bezig met veldwerk, daarom is ze niet bij dit interview aanwezig”, legt Jasper uit.

Opschalen in idealisme

Hun succes danken ze, naast de tijdgeest, aan hun drive. “We noemen onszelf ook wel idealistische realisten”, zegt Jasper. “De liefde voor ecologische tuinbouw werd gevoed vanuit huis, door onze omgeving en door elkaar te stimuleren. Maar we begrijpen tegelijkertijd dat een gezond bedrijfsmodel essentieel is. Als je alleen maar idealistisch bent, dan blijf je hangen in de hobbysfeer. Juist door te ondernemen kun je opschalen in je idealisme.”

En dat is hard nodig volgens Jasper. “We hebben een kneiter van een probleem”, benadrukt hij, “dus als we het als mensheid nog een tijdje willen volhouden op deze aardbol, dan moeten we echt wat gaan doen.” Met dat probleem doelt hij op biodiversiteitverlies. Cruydt-Hoeck zet zich in voor biodiversiteitsherstel. “Als je onze inheemse planten terugbrengt, dan komen de insecten, vlinders, vogels en bijen ook weer terug. En daarmee kun je weer een gezonde leefomgeving creëren – waar wij als mensen ook van afhankelijk zijn.”

Meer dan alleen produceren

Bij Cruydt-Hoeck draait het niet alleen om het produceren en verkopen van zaden en planten, minstens zo belangrijk is het creëren van bewustwording, het delen van kennis en het bieden van handelingsperspectief. “Ik noem het ook weleens evangeliseren”, zegt Jasper. “We vinden het heel belangrijk om het belang van biodiversiteit uit te dragen, om mensen te inspireren en te activeren hiervoor in beweging te komen. Als je verandering wil, moet je zelf aan de bak én moet je anderen zien mee te krijgen.”

Variatie is veerkracht

De waarde van inheemse zaden is enorm. Jasper zegt met een knipoog dat hij ‘het liefst niet zaait’, omdat goed beheer vaak al voldoende kan zijn. Toch zijn er veel plekken waar planten simpelweg verdwenen zijn en de natuur een handje geholpen moet worden – 500 jaar wachten op spontane verspreiding is tenslotte geen optie. In die gevallen is zaaien essentieel, al blijft volgens Jasper het succes vooral afhangen van beheer: “Zaaien is 10 procent, goed beheer 90 procent.”

Uiteindelijk draait alles om de plant, en daarin speelt diversiteit een sleutelrol. Hoe groter de variatie in soorten, genen en habitats, hoe veerkrachtiger een ecosysteem wordt – of het nu gaat om droogte, nattigheid of plagen. “Diversiteit, diversiteit, diversiteit en diversiteit”, benadrukt Jasper. “Het klimaat verandert, maar de richting is onzeker. Wordt het warmer, kouder, droger of natter? Juist daarom is variatie cruciaal. Een landschap met veel verschillende planten kan onverwachte klimaatschommelingen of plagen beter opvangen, terwijl een tuin die volledig uit één soort bestaat in één klap verloren kan gaan.”

Tuinwereld in beweging

Jasper ziet een duidelijke verschuiving in de tuinwereld én in de samenleving: van esthetiek naar idealisme en ecologie. Hij verwijst naar een Duits-Nederlands onderzoek uit 2017 waaruit bleek dat in 27 jaar tijd maar liefst 75 procent van de vliegende insectenmassa in natuurgebieden verdween. “De publicatie van die resultaten was cruciaal”, zegt hij. “Het wetenschappelijke bewijs, breed uitgemeten in de media, schokte het publiek. Mensen beseften ineens dat minder insecten ook minder vogels, plaagbestrijders en bestuivers betekent.”

Waar Cruydt-Hoeck vóór 2017 vooral esthetisch gedreven vragen kreeg – ‘ik wil geen geel in mijn bloemenweide’ – verschoof de focus daarna naar de ecologische waarde: ‘ik wil de bij redden.’ Volgens Jasper versterkte de coronapandemie deze omslag, omdat veel mensen zich afvroegen wat er werkelijk toe doet en bewuster gingen nadenken over de natuur. Inheemse planten worden sindsdien nog meer gewaardeerd, omdat mensen weten en zien hoe ze bijdragen aan het welzijn van bijen, vlinders en vogels.

Geen foute planten

Jasper benadrukt dat het geen zwart-wit verhaal is. “Niet-inheemse planten zijn niet per definitie ‘fout’. Mijn pleidooi is ook niet om alle hortensia’s en hosta’s uit de tuin te knikkeren”, zegt hij. “Want die planten vormen niet het probleem. Het probleem is dat er te weinig inheemse planten in tuinen staan.”

Volgens hem kun je ook met inheemse soorten een esthetisch geheel creëren, zeker nu mensen de afgelopen vijftien jaar steeds natuurlijker zijn gaan tuinieren. “Als er in iedere tuin in Nederland nou drie wilde planten staan, dan zijn we al een heel eind.” 

Snel meer inheems

Voor de geïnspireerde tuinierder die zelf aan de slag wil, heeft Jasper een paar tips:

• Begin klein: Het is niet nodig om je hele tuin in één keer om te gooien. Laat je bestaande planten staan, maar zet er eens een wilde inheemse plant naast. Begin met een paar in een bloemborder, plantvak, geveltuin of op je balkon. Kijk wat je leuk vindt en leer ervan. Het najaar is een perfect moment om inheemse zaden te zaaien. Als het bevalt, kun je volgend jaar meer planten toevoegen.
• Herontdek inheemse tuinplanten: Verdiep je in de goede, sterke en waardevolle inheemse planten die we in Nederland hebben, maar die soms over het hoofd worden gezien ten gunste van buitenlandse soorten. Denk aan planten als Cichorium intybus (wilde cichorei), Knautia arvensis (beemdkroon) en Verbena officinalis (ijzerhard).
• Verleng je bloeiperiode met klassiekers: Inheemse planten bloeien voornamelijk in de maanden mei, juni en juli. Om ook in het najaar een mooi geheel te houden in je tuin combineer je ze met andere tuinplanten, zoals herfstasters of Rudbeckia (zonnehoed).
• Laat de natuur haar gang gaan: Het is een misvatting dat alle wilde planten woekeraars zijn. Experimenteer en durf natuurlijke processen hun gang te laten gaan, zodat wilde soorten meer ruimte krijgen.

Dit is een aangepaste versie van een artikel uit het magazine van MAY & JUNE: een bedrijf met als missie jou de tuin in te krijgen. Want als we allemaal onze tuin vergroenen, kunnen we samen de biodiversiteit een enorme boost geven. Luister ook naar hun podcast The Gardening School, vol praktische tips om aan de slag te gaan!