De Stem

Aan de linkerkant ontbreekt het aan een verhaal dat kiezers evenveel perspectief biedt. Er klinken vooral rationale, doch beperkende boodschappen. Dit is niet waar mensen op stemmen; we stemmen op verhalen die hoop bieden. In een tijd waarin leiders als Trump een egocentrisch en parasitair mensbeeld uitdragen, heeft links dus een verhaal nodig dat daar haaks op staat. Een krachtig en verbindend verhaal, een stip op de horizon waar we ons gezamenlijk voor willen inzetten. Eén waarin de mens de natuur niet langer exploiteert, maar met haar samenwerkt. Ofwel, het Symbioceen.

In het Symbioceen gaan economie en ecologie hand in hand. Vooruitgang gaat niet ten koste van de planeet, maar komt voort uit samenwerking, innovatie en wederkerigheid. De gemeenschap staat boven individueel gewin en óók ecosystemen en dieren hebben rechten.

Het is tijd voor een nieuwe blik op ons eigen bestaan; de tijd waarin de mens heerst over de natuur en zelfverrijking het hoogste doel is, maakt plaats voor een samenleving met de mens als onderdeel van het grotere geheel.

Het heersende dominante mensbeeld is immers slechts een verhaal dat ons eeuwenlang is ingeprent, een sociaal construct met verstrekkende gevolgen. De wortels hiervan liggen diep. In Genesis wordt de mens opgeroepen de Aarde te beheersen; een concept dat door filosofen als Descartes werd versterkt met de scheiding van de Res Cogitans en de Res Extensa. Waar de mens de rol van het rationeel denkende wezen kreeg, werden dieren en natuur gereduceerd tot objecten, beschikbaar voor menselijke exploitatie. Daaropvolgend voedde de misinterpretatie van Darwins evolutietheorie in het Sociaal Darwinisme het idee dat competitie de basis van het leven is, een rechtvaardiging voor hiërarchie en ongelijkheid. En niet te vergeten: het kapitalisme en extractivisme, systemen die dit beeld versterken door de natuur als onuitputtelijke grondstoffenbron te beschouwen, ten gunste van economische groei.

De illusie van menselijke superioriteit en oneindige groei komt hoofdzakelijk voort uit Westers denken. Kijk je op die manier naar hoe verschillende inheemse culturen zich verhouden tot andere levensvormen, dan kun je op zijn minst concluderen dat concepten als extractivisme, kapitalisme en kolonialisme niet inherent zijn aan ons mens-zijn.

Bovendien leven we nu in een tijd waarin voortschrijdend wetenschappelijk onderzoek laat zien dat we, wat betreft intelligentie en communicatie, niet alleen aan de top staan. Zo gebruiken potvissen een alfabet en faciliteren schimmels communicatie tussen verschillende plantensoorten. 

Wanneer we inzien dat het dominante mensbeeld slechts een verhaal is, dan geeft het ons de vrijheid om een ánder verhaal te schrijven. Eén van samenwerking en symbiose, ofwel het verhaal van het Symbioceen. In de jaren ‘70 en ‘80 benadrukte biologe Lynn Margulis al hoe belangrijk netwerken en symbiotische samenwerkingsverbanden tussen levensvormen zijn. Het zijn cruciale componenten voor de ontwikkeling van leven; gedachtegoed waar hedendaagse denkers als Glenn Albrecht en George Monbiot op voortborduren.

De transitie naar het Symbioceen vereist absoluut een radicale systeemverandering en aanpassingen in collectief gedrag, waaronder het voedings- en consumptiepatroon. Enkele noodzakelijke aanpassingen, zoals minder vliegen, minder dierlijke producten consumeren, maar ook korte metten maken met fast fashion en overconsumptie, lijken politiek moeilijk te verkopen.

Toch werkt hoop hebben uiteindelijk activerend. Wanneer we gezamenlijk onze persoonlijke geneugten op willen geven voor een groter, gemeenschappelijk doel, dan kunnen we de weg banen richting meer onderlinge verbinding en een leefbare toekomst. Niet alleen voor ons, maar voor alle levensvormen.

Bovendien biedt het gevoel van deel uitmaken van een groter geheel een psychologisch voordeel. Het brengt rust en bevordert de gemoedstoestand, op individueel niveau. Verschillende wetenschappelijke studies laten immers zien dat de mens zeer empathisch en altruïstisch is, en bovenal uitblinkt in samenwerking. Niet gek dus dat onze huidige, relatief individualistische levensinstelling juist stress en psychische druk veroorzaakt.

Het Symbioceen is het verhaal dat onze samenwerkingskwaliteiten aanmoedigt en benadrukt. Puntje bij paaltje zijn we, als levensvorm op deze planeet, allemaal onderdeel van een balans. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Het idee van het Symbioceen is radicaal, maar deze tijd vraagt om een radicale reactie op het egocentrische mensbeeld uit rechtse kringen. Door onszelf te herzien en samen te werken, kunnen we de uitdagingen van deze tijd het hoofd bieden en een duurzame toekomst creëren. 

Als dat ons zou lukken, dan zouden we misschien toch wel die plek op dat podium van de superieure levensvormen verdienen.

Tekst door: Sara van der Linde

Sara van der Linde (35) studeerde Kunstgeschiedenis en Museumstudies aan de UvA en werkt momenteel in Teylers Museum, het oudste museum van Nederland. In haar vrije tijd zoekt ze naar manieren om een meer bescheiden mensbeeld te cultiveren.